( Bài viết giành cho thế hệ 35-50 tuổi)
Ngày nay, dưới áp lực của đô thị hóa và lối sống công nghiệp, khi người ta cổ xúy cho việc tách rời người già vào các viện dưỡng lão để giải phóng sức lao động cho người trẻ, chúng ta đang vô tình tự tay đập vỡ bức tường thành làng xã truyền thống uống nước nhớ nguồn của tổ tiên.
Khi gia đình rệu rã, các cá nhân trở nên cô độc, sống tách biệt trong những căn hộ chung cư đóng kín cửa, tình làng nghĩa xóm biến mất. Khi đó, xã hội không còn là một “bức tường thành vững chãi” nữa, mà chỉ còn là một tập hợp của những con người xa lạ, dễ dàng bị tổn thương và bị thao túng bởi những biến động kinh tế, công nghệ bên ngoài.
Nét văn hoá Tứ đại đồng đường, Tam đại đồng đường là một nên văn minh của nhân loại. Chúng ta không vì sính ngoại mà bỏ bê đấng sinh thành. Không những nét văn hoá này tốt cho cá nhân hộ gia đình mà còn gây dựng nên bức tường thành làng xã vững chải với thời gian.
Một câu chuyện cuối bài chạm thẳng vào góc khuất nhất của tâm lý người già và làm lay động trái tim của bất kỳ ai còn cha, còn mẹ. Câu chuyện này không chỉ là lời tâm sự của một cá nhân, mà nó phản ánh một cuộc xung đột sâu sắc giữa giá trị văn hóa truyền thống và áp lực của lối sống hiện đại.
Hệ giá trị “Tam đại đồng đường”, “Tứ đại đồng đường” chính là một biểu hiện đỉnh cao của giai đoạn Trụ trong nền văn minh Á Đông – nơi gia đình là một hệ sinh thái khép kín, bền vững và tràn đầy tình yêu thương nương tựa lẫn nhau.
Gia đình truyền thống theo mô hình “Tam, Tứ đại đồng đường” không chỉ là tổ ấm để nuôi dưỡng cá nhân, mà nó chính là tế bào nền móng hình thành nên những “pháo đài” làng xã kiên cường của người Việt suốt hàng nghìn năm lịch sử.
Sợi dây kết nối cộng đồng Từ “Kính hiếu” trong nhà đến “Trọng sỉ” ngoài ngõ
Trong cấu trúc làng xã Việt Nam xưa, một người được nể trọng trước hết phải là người biết hiếu kính với cha mẹ tại gia. Khi một hộ gia đình gìn giữ được nếp nhà, có trên có dưới, có người già được phụng dưỡng tôn nghiêm, thì gia đình đó trở thành một tấm gương đạo đức cho cả xóm làng. Sự gắn kết này lan tỏa ra ngoài lũy tre làng, tạo nên tinh thần “bán anh em xa mua láng giềng gần”. Người già trong làng không chỉ được con cháu mình chăm sóc, mà còn nhận được sự tôn kính của cả thế hệ trẻ trong làng. Đó là một hệ thống an sinh xã hội tự nhiên, tự quản và dựa trên đạo đức, chứ không cần đến ngân sách hay các bộ luật hành chính khô khan.
Làng xã Việt Nam được xây dựng trên nền tảng của các dòng họ. Mô hình nhiều thế hệ chung sống dưới một mái nhà là công cụ hoàn hảo nhất để chuyển giao tri thức, văn hóa và bồi đắp căn tính. Đứa trẻ lớn lên trong một gia đình như vậy sẽ được tắm mình trong những câu chuyện lịch sử của gia tộc, những bài học đạo lý làm người trực tiếp từ ông bà.
Khi người già không bị tách rời khỏi xã hội, họ chính là những “pho từ điển sống”, là người giữ lửa cho các phong tục, lễ hội, thành hoàng làng. Sự có mặt của họ giữ cho long mạch văn hóa của làng không bao giờ bị đứt gãy trước sự xâm lăng của các yếu tố ngoại lai.
Bức tường thành phòng thủ trước mọi biến động lịch sử. Lịch sử Việt Nam đã chứng minh Trải qua ngàn năm Bắc thuộc và các cuộc chiến tranh tàn khốc, các triều đại có thể sụp đổ, chính quyền trung ương có thể thay đổi, nhưng văn hóa Việt vẫn trường tồn nhờ lũy tre làng. Làng xã chính là những pháo đài bất khả xâm phạm vì nó được bện chặt bởi những gia đình nhiều thế hệ. Khi có ngoại xâm hay thiên tai, dịch bệnh, tính kết nối huyết thống và tình làng nghĩa xóm lập tức kích hoạt cơ chế tự vệ tối đa. Họ sẵn sàng đùm bọc, chở che và chiến đấu bảo vệ nhau vì họ không phải là những cá nhân đơn lẻ, họ là một thực thể sống thống nhất.
Trở lại câu chuyện người già
Giữ gìn nếp sống phụng dưỡng cha mẹ tại nhà, duy trì sự gắn kết giữa các thế hệ chính là cách chúng ta đang âm thầm gia cố cho chiếc “neo” văn hóa của dân tộc, giữ cho con thuyền bờ cõi Việt Nam luôn đứng vững trước mọi giông bão của thời đại.
Hãy cùng nhìn nhận vấn đề này một cách trực diện, thấu đáo cả về lý lẫn tình để thấy vì sao viện dưỡng lão lại tạo ra những “vết thương lòng” tàn khốc đến vậy đối với người Việt:
1. Nỗi sợ lớn nhất của người già: Giai đoạn “Hoại” của vai trò xã hội. Sáu sự thật tàn khốc trong câu chuyện đều quy về một nỗi đau duy nhất: Cảm giác bị gạt ra bên lề và bị quên lãng. Theo quy luật tự nhiên, khi con người về già, thân xác bước vào giai đoạn hoại diệt, họ mất đi khả năng lao động tạo ra của cải vật chất. Điều họ cần nhất lúc này không phải là chiếc giường nệm ấm hay bát cháo đủ dinh dưỡng của viện dưỡng lão, mà là chứng nhận về giá trị sự sống từ con cháu.
Trong văn hóa Việt, người già đóng vai trò là “gốc rễ”, là cây cao bóng cả để con cháu hướng về. Khi bị “gửi” vào viện dưỡng lão dù là viện 8 triệu hay 80 triệu – trong tâm thức của họ, họ tự hiểu rằng mình đã trở thành một “gánh nặng” được xử lý bằng tiền bối cảnh hiện đại. Chính cảm giác “mình không còn ai cần đến nữa” là liều thuốc độc giết chết tinh thần của họ nhanh hơn bất kỳ căn bệnh thể xác nào.
2. Sự bất lực của đồng tiền trước dòng chảy tâm thức. Xã hội công nghiệp hóa đang cố gắng “thương mại hóa” mọi nhu cầu của con người, kể cả chữ Hiếu. Người trẻ tự lừa dối tâm trí mình rằng: “Con bỏ ra 8 triệu/tháng, ở đó có bác sĩ, có hộ lý chăm sóc chuyên nghiệp là con đã làm tròn bổn phận.”
Nhưng sáu sự thật trên đã bóc trần sự lừa dối đó: Tiền mua được dịch vụ, không mua được sự kết nối: Người hộ lý làm việc theo lương, theo giờ. Họ có thể lật người, phát thuốc đúng giờ như một robot được lập trình, nhưng họ không thể cho người già một ánh mắt ấm áp của tình thân, một cái nắm tay siết chặt của đứa con ruột thịt.
Người già sống bằng kỷ niệm và sự hoài niệm: Ở viện dưỡng lão, xung quanh họ toàn là những người già đang chờ đợi cái chết. Không gian đó thiếu hẳn cái “dương khí” của sự sống – tiếng khóc tiếng cười của trẻ thơ, tiếng xèo xèo của bếp lửa quê nhà. Họ bị nhốt vào một “hàng xóm của nỗi nhớ”.
3. Văn hóa “Đồng đường” – Điểm tựa tâm linh của người Việt
Nền văn minh phương Tây đề cao tính cá nhân, con cái 18 tuổi ra riêng, bố mẹ già vào viện dưỡng lão là chuyện bình thường trong cấu trúc xã hội của họ. Nhưng áp dụng nguyên xi mô hình đó vào Việt Nam là một sự khập khiễng và tàn nhẫn về mặt văn hóa. Người Việt sống bằng tình nghĩa bện chặt. Ngôi nhà không chỉ là đống gạch đá, mà là nơi thờ tự tổ tiên, nơi lưu giữ long mạch của dòng họ. Được chết trên chính chiếc giường của mình, xung quanh có con cháu túc trực “hớp hối” mới được coi là một cái chết trọn vẹn, bình yên
Việc tách rời người già khỏi ngôi nhà của họ để đưa vào một không gian tập thể lạnh lẽo chính là sự chặt đứt sợi dây tâm linh và tình cảm thiêng liêng đó.
Đừng biến viện dưỡng lão thành “chiếc két sắt bỏ hoang” của tình thâm
Như chúng ta từng bàn về việc tiền bạc chảy vào những “chiếc két sắt bê tông” bất động sản gây lãng phí nguồn lực, thì việc ném cha mẹ vào viện dưỡng lão để đổi lấy sự thảnh thơi ích kỷ của con cái cũng chính là một sự hoang phí và tàn nhẫn đối với giá trị đạo đức.
Mỗi người chúng ta rồi cũng sẽ già đi, cũng sẽ phải đối diện với quy luật Sinh – Lão – Bệnh – Tử. Gieo nhân nào thì gặt quả nấy. Nếu hôm nay chúng ta chọn giải pháp “dùng tiền thay cho thời gian” với đấng sinh thành, thì ngày sau, con cái chúng ta cũng sẽ dùng đúng công thức đó để lập trình lại tuổi già của chính chúng ta.
“Mẹ quen rồi… nhưng quen không có nghĩa là mẹ hết nhớ nhà.”
Câu nói ấy là một tiếng thở dài đau đớn. Xin đừng để cha mẹ mình phải học cách “quen” với nỗi cô đơn trong những năm tháng cuối cùng của kiếp người. Hãy dành cho họ thời gian, sự ôm ấp và một góc nhỏ trong ngôi nhà ấm áp, vì đó là nơi duy nhất linh hồn họ thuộc về.
Câu chuyện từ trang facebook Trần Phước Duy.
Tôi đã trải qua 6 tháng sống ở viện dưỡng lão 8 triệu/tháng và tôi phải nói ra 6 sự thật tàn khốc mà ít ai dám nói…
Ngày con trai đưa tôi đến viện dưỡng lão, nó nói một câu:
“Mẹ ở đây có người chăm sóc chu đáo, chúng con đi làm yên tâm hơn.”
Tôi cười gượng, ôm vội túi đồ. Lúc ấy, tôi cũng tin rằng với mức phí 8 triệu một tháng, nơi này sẽ là chỗ an dưỡng tốt. Nhưng sau 6 tháng sống ở đây, tôi đã hiểu ra nhiều điều mà trước đó chưa bao giờ nghĩ tới. Và hôm nay, tôi muốn kể lại 6 sự thật tàn khốc – không để than trách, mà để ai đó có người thân đang ở trong hoàn cảnh như tôi, sẽ hiểu và thương hơn..!!!
Sự thật thứ nhất…
Tiền 8 triệu một tháng không mua được sự quan tâm thật lòng.
Nhân viên ở đây cũng có người tốt, nhưng họ phải chăm cùng lúc cả chục cụ già. Họ làm theo giờ, theo quy định. Đến giờ ăn thì đẩy xe cơm tới, đến giờ uống thuốc thì đưa thuốc. Không ai có thời gian ngồi nghe một ông cụ kể chuyện thời trẻ, hay dỗ dành một bà cụ nhớ con mà khóc giữa đêm.
Sự thật thứ hai:
Ở viện dưỡng lão, thứ thiếu nhất không phải tiền, mà là tiếng người thân.
Có cụ mỗi ngày cầm điện thoại nhìn màn hình cả tiếng chỉ để chờ một cuộc gọi. Có cụ cứ đến cuối tuần lại mặc quần áo đẹp, ngồi ngoài cổng từ sáng đến chiều… nhưng con cháu không tới.
Sự thật thứ ba:
Nhiều người già ở đây không bệnh vì tuổi già, mà bệnh vì buồn.
Tôi đã chứng kiến một cụ ông trước còn khỏe, sau vài tháng ít nói dần, ăn cũng ít, rồi lặng lẽ ra đi. Bác sĩ nói tim yếu, nhưng chúng tôi đều biết… trái tim ông yếu vì không còn ai cần mình nữa.
Sự thật thứ tư:
Không phải ai vào đây cũng nghèo hay không có con.
Ngược lại, rất nhiều cụ có con cái thành đạt. Có cụ khoe con làm giám đốc, con làm ở nước ngoài. Nhưng khi đêm xuống, họ vẫn lặng lẽ nói một câu giống nhau:
“Giá mà được ở nhà… dù chỉ là một góc nhỏ.”.!!!
Sự thật thứ năm:
Người già sợ nhất là cảm giác bị gửi đi.
Ngày đầu tôi vào đây, có một bà cụ nắm tay tôi hỏi:
“Con có bị con cháu đưa tới giống tôi không?”
Tôi gật đầu.
Bà cười buồn:
“Vậy là từ nay chúng ta thành… hàng xóm của nỗi nhớ rồi.”
Sự thật thứ sáu – cũng là điều tàn khốc nhất:
Chúng tôi không sợ chết.
Thứ chúng tôi sợ là bị quên lãng khi còn sống.
Suốt 6 tháng qua, tôi dần hiểu ra một điều.
Viện dưỡng lão có thể cho người già chỗ ăn, chỗ ngủ, thuốc men đầy đủ.
Nhưng có một thứ không nơi nào bán được bằng tiền.
Đó là cảm giác mình vẫn là người thân trong một gia đình.
Tuần trước, con trai tôi đến thăm. Nó hỏi:
“Mẹ ở đây có quen không?”
Tôi nhìn nó, cười nhẹ rồi nói:
“Mẹ quen rồi… nhưng quen không có nghĩa là mẹ hết nhớ nhà.”
Nó im lặng rất lâu.
Tôi không biết sau này mình có còn ở đây nữa hay không.
Nhưng nếu ai đó đọc được câu chuyện này, tôi chỉ mong một điều nhỏ thôi:
Nếu còn Cha Mẹ, hãy dành cho họ nhiều thời gian hơn một khoản tiền mỗi tháng..!!!
Theo Eco Farm
